پیشینه نام؛ از دژ سپید تا تاریخ کهن
نام بیضا ریشه در واژه «سپید» دارد و از اثر باستانی تل بیضا گرفته شده است. روایت است که دژی از سنگ مرمر سپید به دست پاپک (بابک)، پدر اردشیر بابکان ساخته شده بود که این نام را بر منطقه نهاد. بنای اولیه روستای تل بیضا را به گشتاسب، پسر لهراسب کیانی نسبت میدهند. در زمان ساسانیان، هنگامی که اردشیر هفت ساله شد، پدرش بابک او را به شهر باستانی نسا (انشان) نزد جوزهرشاه برد. در سالهای اخیر، کشفیات تاریخی ارزشمندی در این منطقه صورت گرفته که بر غنای تاریخی آن افزوده است.
جغرافیا و آب و هوا؛ بهشتی در دامن زاگرس
شهرستان بیضا در شمال غربی استان فارس و در منطقهای سردسیر و کوهستانی واقع شده است. این منطقه توسط رشته کوههای زاگرس احاطه شده و در دشتی چمنزار و حاصلخیز گسترده شده است. بیضا از شمال به بخش کامفیروز (مرودشت)، از شرق به شهرستان مرودشت، از جنوب به کلانشهر شیراز و از غرب به بخش مرکزی شهرستان سپیدان محدود میشود. هوای خنک و مناظر طبیعی بکر، بیضا را به مقصدی ایدهآل برای فرار از گرمای تابستانهای جنوب تبدیل کرده است.
مردم؛ آمیزهای از فرهنگ و اصالت
جمعیت شهر بیضا بر پایه آخرین سرشماری، حدود ۷,۲۵۲ تن است. مردم این دیار به دو زبان و گویش شیرین سخن میگویند: گویش لری و گویش بیضایی فارسی. گویش غالب، بیضایی فارسی است که از گروه زبانهای ایرانی غربی و شاخه جنوب غربی محسوب میشود. این تنوع زبانی نشاندهنده پیوند عمیق این منطقه با فرهنگهای اصیل ایرانی است.
اقتصاد؛ از کشاورزی پررونق تا صنایع دستی
بیضا منطقهای سرسبز و خوشآبوهواست که کشاورزی و دامپروری در آن رونق چشمگیری دارد. گندم، جو، بنشن، انگور، سیب و انواع ترهبار از مهمترین محصولات آن هستند. پرورش دام (گوسفند، گاو و شتر) و زنبور عسل نیز در این منطقه رواج دارد. در گذشته، انگورهای درشت و سیبهای بزرگ بیضا شهره بودهاند. صنایع دستی نیز جایگاه ویژهای در اقتصاد بیضا دارد؛ به ویژه گلیمبافی و قالیبافی که قالیهای آن با نقشهای «سالاری» و «محمدی» شهرت داشته و صادر میشوند.
مراکز آموزش عالی
دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه پیام نور از جمله مراکز آموزش عالی این شهر هستند که نقش مهمی در پویایی علمی منطقه ایفا میکنند.
نامآوران؛ خاستگاه نخبگان تاریخساز
بیضا مهد پرورش چهرههای درخشانی در عرصه علم، عرفان و هنر بوده است:
- سیبویه (ابوبشر عمرو بن عثمان بن قنبر): بزرگترین عالم صرف و نحو زبان عربی در قرن دوم هجری. کتاب «الکتاب» او در علم نحو، همچنان یکی از منابع اصلی این دانش است. او مخترع علامات فتحه، ضمه، کسره و تنوین در خط عربی است. مقام او در نحو، همانند مقام بوعلی سینا در فلسفه است.
- حسین منصور حلاج: عارف نامدار قرن سوم هجری که در قریه «تور» از توابع بیضا متولد شد. او با شعار «اناالحق» به شهرت رسید و سرانجام به جرم کفر و الحاد در بغداد به دار آویخته شد.
- ابن مقله بیضائی: خوشنویس، شاعر و دانشمند بزرگ قرن چهارم. او خط کوفی را تحول بخشید و شش خط جدید (ثلث، توقیع، محقق، نسخ، ریحانی و رداع) را ابداع کرد. برخی منابع اختراع خط نسخ را به او نسبت میدهند.
- بابا رکنالدین شیرازی (مسعود بن عبدالله بیضاوی): عالم و عارف بزرگ قرن هشتم که آرامگاهش در گورستان تاریخی تخت فولاد اصفهان قرار دارد.
- قاضی بیضاوی (ناصرالدین عبدالله بیضاوی): قاضی و مفسر بزرگ قرن هفتم. مهمترین اثر او، «انوار التنزیل و اسرار التاویل» یا همان «تفسیر بیضاوی» است.
- هادی چوپان: بدنساز حرفهای و افتخارآفرین ایران که در مسابقات مسترالمپیای ۲۰۱۹ با کسب عنوان سومی و جایزه قهرمان مردم، تاریخسازی کرد.